با توجه به آیه ۴ سوره اعراف شكی نیست كه خداوند از همه خلایق سؤال میكند، ولی پرسش این است كه در یك حدیث می خوانیم كه نخستین سؤال در قیامت از دوستی با اهلبیت است، در حدیث دیگری میخوانیم كه نخستین پرسش، از نماز است. وجه جمع این دو حدیث چگونه است؟

همان طور كه اشاره شد در اصل سؤال هیچ جای تردیدی نیست (۱) اما در این كه در قیامت نخست از چه چیزی سؤال می شود، روایات متعددی داریم؛ امام صادق(علیه السلام) میفرماید: اوّل ما یحاسب به العبد علی الصلاة فاذا قبلت قبل منه سائر عمله و اذا ردّت علیه ردّ علیه سائر عمله؛ نخستین چیزی كه آدمی بر آن محاسبه میشود، نماز است. اگر نماز پذیرفته شد، دیگراعمال هم قبول میشود و اگر نماز ردّ شد، دیگر اعمال هم ردّ می شود (۲).

در روایت دیگر میخوانیم: اول ما یسأل العبد اذا وقف بین یدی الله تعالی عن الصلاة فان زكت صلاته زكی سائر عمله و ان لم تزك صلاته لم یزك عمله؛ هنگامی كه آدمی در پیشگاه خداوند تعالی قرار گیرد، نخست از نماز سؤال می شود. اگر نمازش پاك بود، دیگر اعمالش هم پاك میشود و اگر نمازش پاك نبود، دیگر اعمالش هم پاك نمی شود (۳).

در حدیث سومی، پیامبر(صلی الله علیه وآله وسلم) میفرماید: اول ما یسأل عنه العبد حبنا اهل البیت؛ نخستین چیزی كه [در قیامت] از انسان سؤال می شود، دوستی ما اهلبیت است (۴).

در روایت چهارمی امام صادق(علیه السلام) میفرماید: انّ اول ما یسأل عنه العبد اذا وقف بین یدی الله عزوجل الصلوات المفروضات و عن الزكاة المفروضة و عن الصیام المفروض و عن الحج المفروض و عن ولایتنا اهل البیت؛ هنگامی كه انسان در پیشگاه خداوند متعال قرار میگیرد، نخست از نمازهای واجب، زكات واجب، روزه واجب، حج واجب و ولایت ما اهل بیت سؤال می شود (۵).

این روایات با هم منافات ندارد، چون مراد از «اوّل» در این روایات و امثال آن، اوّل اضافی و نسبی است به دو بیان:

۱٫ در قیامت آن گاه كه از اعمال بندگان سؤال میشود، نخست نماز سؤال و محاسبه میشود؛ از همین رو در روایت اول و دوم كلمه «عمل» ذكر شده است و هنگامی كه از اعتقادات سؤال می شود، نخستین سؤال از محبت اهل بیت می باشد. شیخ صدوق در بیان عقاید امامیه میگوید: «پس از معرفت (اعتقادات) نخستین عملی كه از میان اعمال آدمی، محاسبه می شود، نماز است» (۶).

پس به یك معنا بنابر نظر مرحوم صدوق، سؤال از اعتقادات مقدم بر سؤال از نماز است. ضمن این كه یكی از شرایط قبولی نماز و دیگر عبادات اعتقاد به ولایت اهل بیت است (۷). بر این اساس نخستین چیزی كه سؤال می شود، ولایت اهل بیت خواهد بود.

۲٫این كه زمان هر دو پرسش متفاوت است،زیرا با توجهبه روایاتی كه از پیامبر رسیده :ما در هفت جایگاه به شما سركشی میكنیم، هنگام وفات، در قبر، هنگام برانگیخته شدن از قبر، هنگامی كه پرونده عمل را اعطا میكنند، وقت حسابرسی، وقت میزان اعمال وهنگام عبور از صراط و درآنجا محبت ما كارساز است (۸). و با توجه به اهمیتی كه مسئله ولایت دارد (۹)، میتوان گفت زمان پرسش از ولایت علاوه برقیامت اول بار درعالم قبر و برزخ صورت میگیرد.

————————————————————–
۱٫ ر.ك: تفسیر نمونه، آیت الله مكارم شیرازی و دیگران ج ۶، ص ۸۶٫
۲٫ شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج۱، ص۲۰۸٫
۳٫ شیخ حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۴، ص۱۱۰٫
۴٫ علامه مجلسی، بحارالانوار، ج۷، ص۲۶۰ و ج۲۷، ص۷۹٫
۵٫ همان، ج۸۰، ص۱۰؛ همان، وسائل الشیعه، ج۴، ص۱۲۳٫
۶٫ شیخ صدوق، امالی، ص۶۴۱٫
۷٫ ر.ك: همان، وسائل الشیعه، ج۱، ص۱۱۸ـ۱۲۵٫
۸٫ علامه مجلسی، بحارالانوار، ج۷، ص۲۴۸٫
۹٫همان، ج۸۰، ص۱۰؛ همان، وسائل الشیعه، ج۴، ص۱۲۳٫



دسته بندی مطلب : پرسمان
برچسب ها :
درباره ما

نماز آرام بخش ترین معجون هستی است که روان آدمیان را مشحون از صلابت و رضا می کند. نماز گواراترین شربت آسمانی است که هیچ مائده ای با آن برابری نمی کند. نماز سبزینه ی نیاز است و آبرو که در آن ذره ای از خلش و خفت وجود ندارد. و در یک کلام نماز تابش آفتاب جمال خدا بر کویر هیات انسانی است.

ذکر امروز

آیه امروز
اوقات شرعی

جشنواره نماز