یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذا نُودِی لِلصَّلاةِ مِنْ یوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلی ذِکرِ اللَّهِ وَ ذَرُوا الْبَیعَ ذلِکمْ خَیرٌ لَکمْ إِنْ کنْتُمْ تَعْلَمُونَ (جمعه: ۹)

ای کسانی که ایمان آورده اید! آنگاه که برای نماز روز جمعه ندا داده شد، پس به سوی یاد خدا (نماز) شتاب کنید و داد و ستد را رها کنید که این برای شما بهتر است، اگر بدانید.

نکته ها

رسول گرامی اسلام در معراج مشاهده فرمود که فرشتگان برای کسانی که روز جمعه به نماز جمعه حاضر شوند و غسل جمعه کنند، طلب مغفرت می نمایند و می گویند: «اللهم اغفر للذین یحضرون صلاة الجمعة اللهم اغفر للذین یغتسئلون یوم الجمعة»[۱]

جایگاه روز جمعه

در اسلام، در میان روزها، روز جمعه از اهمیت خاصی برخوردار است و روایات در این باره بسیار است که به برخی از آنها اشاره می شود: پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند: جمعه، سرور روزهای هفته و دارای بزرگ ترین مرتبه در نزد خداوند متعال است. [۲]جمعه، روز کمک به محرومان و فقراست. در حدیث می خوانیم که پرداخت صدقه و انفاق خود را در روز جمعه پرداخت کنید. [۳]

*جمعه، عید مسلمانان است. [۴]جمعه روز ظهور امام زمان علیه السلام و پایان غیبت آن حضرت است: «یخرج قائمنا یوم الجمعة»[۵]در روز جمعه درهای آسمان برای بالا رفتن اعمال بندگان باز می شود. [۶]

*پیامبر می فرماید: در روز جمعه خداوند کارهای نیک را چند برابر و کارهای زشت را محو می کند، به درجات مؤمنان می افزاید، دعاها را اجابت می کند، بلاها را دور و حاجات مؤمنان را برآورده می سازد. [۷]هرکس روز جمعه به زیارت قبر پدر و مادر یا یکی از آنها برود، گناهانش بخشیده و نام او در زمره نیکان نوشته می شود. [۸]در روز جمعه، غسل جمعه را ترک نکنید که سنّت پیامبر اسلام است و از بوی خوش بهره گیرید و لباس نیکو در بر کنید. [۹]پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند: آیا به شما خبر دهم چه کسی اهل بهشت است؟ کسی که گرما و سرمای شدید او را از اعمال روز جمعه باز ندارد. [۱۰]در روز جمعه تا آنجا که توان دارید، کارهای خیر انجام دهید. «و لیفعل الخیر ما استطاع»[۱۱]برای کسی که در روز جمعه به نظافت پردازد و ناخن و موی سر و صورت خود را کوتاه کند و مسواک زند. . . و به سوی نماز جمعه برود، هفتاد هزار فرشته او را بدرقه کنند و برای او استغفار و شفاعت نمایند. [۱۲]

جایگاه نماز جمعه

اولین اقدام پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله پس از هجرت به مدینه، اقامه نماز جمعه بود.

نمازی که دعوت به آن با جمله «یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا» شروع شده است.

نمازی که با جمله «فَاسْعَوْا إِلی ذِکرِ اللَّهِ» مردم به اقامه آن ترغیب شده اند.

نمازی که فرمان ترک داد و ستد را به همراه دارد.

نمازی که در روایات، هم وزن حج شمرده شده است. «علیک بالجمعة فانها حج المساکین»[۱۳]

نمازی که بعد از خطبه اش دعا مستجاب می شود. [۱۴]

نمازی که با تکیه امام جمعه به اسلحه اقامه می شود.

نمازی که سبک شمردن و استخفاف آن، نشانۀنفاق شمرده شده است.

نمازی که در آن امام جمعه باید مردم را به تقوا سفارش کند.

نمازی که در آن مردم از مسایل جهان آگاه می شوند.

نمازی که باید به جماعت برگزار شود ونمی توان آن را فردی خواند.

نمازی که سفارش شده تسهیلات لازم برای حضور زندانیان مالی در آن فراهم شود. [۱۵]

نمازی که سزاوار است سفر به خاطر حضور در آن به تأخیر افتد. حضرت علی علیه السلام در نامه ای به حارث همدانی می فرماید: روز جمعه مسافرت مکن تا در نماز حاضر شوی مگر سفری که در راه خدا باشد و یا کاری که به انجام آن معذوری. [۱۶]

نمازی که سفارش شده از روز قبل، خود را برای حضور در آن آماده کنید. حضرت علی علیه السلام از اینکه روز پنج شنبه دارویی مصرف کنند که سبب ضعف(و عدم شرکت در نماز) در روز جمعه شود، مردم را نهی می فرمودند[۱۷] و امام باقر علیه السلام در وصف یاران پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند: آنان از روز پنج شنبه خود را برای نماز جمعه آماده می کردند. [۱۸]نمازی که ثواب شرکت در آن برای مسافر، بیش از ثواب افرادی است که مقیم همان شهرند. [۱۹]نمازی که یک شب مانده به انجام آن، به تلاوت آیات آن سفارش شده است. در روایات سفارش شده که در نماز مغرب شب جمعه، سوره جمعه تلاوت شود که به نوعی تذکر و یادآوری و آماده شدن برای نماز جمعه است. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: هر قدمی که مؤمن به سوی نماز جمعه بر می دارد، خداوند هول و هراس روز قیامت را از او کم می کند. [۲۰]

نماز جمعه کفّاره گناهانی است که انسان در طول هفته انجام می دهد، البته مادامی که گناهان کبیره را رها کند. [۲۱]

کسی که کارگری را اجیر کرده او را از رفتن به نماز جمعه باز ندارد که گناه می کند. [۲۲]

هرکس سه جمعه پی در پی بدون عذر موجّه نماز جمعه را ترک نماید، نام او به عنوان منافق ثبت می شود. «من ترک الجمعة ثلاثة متتابعة لغیر علة کتب منافقا»[۲۳]

و در روایت دیگری می خوانیم هر کس به غیر از بیماری و عذر موجه دیگری سه جمعه در نماز جمعه حضور نیابد، خداوند بر قلب او مُهر می زند. [۲۴]هر کس نتوانست در نماز جمعه شرکت کند، پس مبلغی را صدقه دهد (تا کفّارۀعدم حضور او در نماز جمعه باشد). [۲۵]رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله فرمود: هر کس در زمان حیات و یا پس از مرگ من، نماز جمعه را از روی انکار یا استخفاف و سبک شمردن ترک کند، خداوند کارش را جمع نمی کند، در امورش برکت قرار نمی دهد و حج و صدقه او قبول نیست، مگر آن که توبه کند. [۲۶]

هنگامی که امام جمعه برای خواندن خطبه می ایستد، بر مردم لازم است که سکوت کنند[۲۷] و نماز نخوانند[۲۸] و با ادب بنشینند. [۲۹]

وظیفه امام جمعه

۱-خطبه های نماز، طولانی نباشد. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند: بعد از شما اقوامی می آیند که خطبه ها را طولانی و نماز را کوتاه می خوانند: «سیأتی بعدکم اقوام یطیلون الخطب و یقصرون الصلاة» اما شما نماز را طولانی بخوانید و خطبه ها را کوتاه کنید: «اطیلوا الصلاة و اقصروا الخطبة»[۳۰]

۲-خداوند، در نماز جمعه دو خطبه را قرار داد تا یکی از آن ها به حمد و ثنای الهی و تقدیس خداوند، و دیگری به حوائج مردم و هشدار و آموزش آنان و نیایش اختصاص یابد. [۳۱]

۳-در حال قیام، به ایراد خطبه بپردازد. «ما رأیت رسول الله خطب الا و هو قائم»[۳۲]

۴-خطیب، اسلحه دست گیرد ولی آن را به کار نبرد بلکه به موعظه و ارشاد بپردازد. (یعنی قدرت داریم ولی در عین حال، دلسوز و مهربانیم) چنانکه پیامبر به کمان یا عصا تکیه می دادند و خطبه می خواندند. «یتوکأ علی قوس او عصا»[۳۳]

۵-هنگامی که امام جمعه از منبر بالا می رود و رو به مردم می ایستد به مردم سلام کند. «من السنة اذا صعد الامام المنبر ان یسلم اذا استقبل الناس»[۳۴]

۶-خواندن سوره جمعه و منافقون در نماز جمعه. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در نماز جمعه سوره جمعه و سوره منافقون را قرائت می فرمودند؛ سوره جمعه را برای بشارت دادن به مؤمنان و برحذر داشتن آنان از دنیا و سوره منافقون را برای مأیوس کردن و توبیخ منافقان. [۳۵]

۷-آگاه نمودن مردم را به مسائل روز. امام رضا علیه السلام فرمود: نماز جمعه یک گردهمایی عمومی است تا امام جمعه مردم را به عبادت و اطاعت ترغیب کند و از گناه و معصیت پرهیز دهد و آنان را از آنچه در اطراف آنها روی می دهد و از آنچه برایشان مفید و یا مضّر است، آگاه کند.

«و یخبرهم بما ورد علیهم من الآفاق و من الاهوال التی لهم فیها المضرة و المنفعة»[۳۶]

۸-امام جمعه، مردم را از آنچه خداوند به آن امر کرده و آنچه از آن نهی فرموده و آنچه مایۀصلاح و فساد آنان است، آگاه سازد و آنان را تعلیم دهد. «ان یعلمهم من امره و نهیه ما فیه الصلاح و الفساد»[۳۷]

پیام ها:

۱-برای دعوت مردم به عبادت باید بسترسازی کرد. (در ابتدای سوره قبل از دستور به شرکت در نماز جمعه، سخن از تسبیح موجودات است. ) یسَبِّحُ لِلَّهِ … فَاسْعَوْا إِلی ذِکرِ اللَّهِ

۲-برای دعوت مردم، آنان را با احترام و نام نیک یاد کنیم. «یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا»

۳-حضور در نماز جمعه، نشانه ایمان است. یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذا نُودِی لِلصَّلاةِ…

۴-نماز، مایۀذکر خدا است. إِذا نُودِی لِلصَّلاةِ… فَاسْعَوْا إِلی ذِکرِ اللَّهِ

۵-برای حضور در نماز جمعه، شتاب کنید. «لِلصَّلاةِ مِنْ یوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا»

۶-برای حضور در نماز جمعه، باید موانع موجود را برطرف کرد. «وَ ذَرُوا الْبَیعَ» (رها کردن کسب و کار و تجارت از باب نمونه است وگرنه همه کارها را باید در هنگام نماز، رها کرد و در نماز جمعه حضور یافت.)

۷- خداوند که فرمان ترک تجارت می دهد، آن را با وعده های حق جبران می کند. «ذلِکمْ خَیرٌ لَکمْ إِنْ کنْتُمْ تَعْلَمُونَ»

۸-نشانه علم واقعی، انتخاب بهترین ها در هر زمان است. «ذلِکمْ خَیرٌ لَکمْ إِنْ کنْتُمْ تَعْلَمُونَ»

۹-در تربیت دینی، هم تشویق لازم است، «یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا»هم فرمان لازم است، «فَاسْعَوْا إِلی ذِکرِ اللَّهِ»هم نهی لازم است، «ذَرُوا الْبَیعَ»هم استدلال لازم است. «ذلِکمْ خَیرٌ لَکمْ»

پی نوشت ها:
[۱] مستدرك الوسائل، ج ۶، ص ۹۱٫
[۲] وسائل الشيعه، ج ۵، ص ۱۷٫
[۳] وسائل الشيعه، ج ۵، ص ۶۷٫
[۴] وسائل الشيعه، ج ۵، ص ۶۶٫
[۵] كمال الدين، ص ۱۶۴٫
[۶] وسائل الشيعه، ج ۵، ص ۳۲۵٫
[۷] وسائل الشيعه، ج ۵، ص ۶۳٫
[۸] صلاة الجمعه، ص ۲۴۵٫
[۹] كافى، ج ۳، ص ۴۱۷٫
[۱۰] كنزالعمال، حديث ۲۱۰۸۵٫
[۱۱] وسائل الشيعه، ج ۵، ص ۷۸٫
[۱۲] مستدرك، ج ۶، ص ۴۶٫
[۱۳] تهذيب، ج ۳، ص ۲۳۷٫
[۱۴] وسائل الشيعه، ج ۵، ص ۴۶٫
[۱۵] وسائل الشيعه، ج ۵، ص ۳۶٫
[۱۶] نهج البلاغه، نامه ۶۹٫
[۱۷] بحارالانوار، ج ۸۹، ص ۱۹۷٫
[۱۸] وسائل الشيعه، ج ۵، ص ۴۶٫
[۱۹] وسائل الشيعه، ج ۵، ص ۳۶٫
[۲۰] مستدرك الوسائل، ج ۶، ص ۴۲٫
[۲۱] بحار الانوار، ج ۸۹، ص ۲۵۶٫
[۲۲] مستدرك الوسائل، ج ۶، ص ۷٫
[۲۳] مستدرك الوسائل، ج ۸، ص ۴۰۷٫
[۲۴] كنز العمّال، حديث ۲۱۱۴۷٫
[۲۵] كنز العمّال، حديث ۲۱۱۳۹٫
[۲۶] مستدرك الوسائل، ج ۶، ص ۱۰٫
[۲۷] بحارالانوار، ج ۸۹، ص ۲۵۶٫
[۲۸] وسائل الشيعه، ج ۵، ص ۳۹٫
[۲۹] كنز العمّال، ج ۷، ص ۷۴۶٫
[۳۰] كنز العمّال، ج ۷، ص ۷۴۸٫
[۳۱] وسائل الشيعه، ج ۵، ص ۴۰٫
[۳۲] بحارالانوار، ج ۸۹، ص ۱۳۱٫
[۳۳] وسائل الشيعه، ج ۵، ص ۳۸٫
[۳۴] وسائل الشيعه، ج ۵، ص ۴۳٫
[۳۵] كنز العمّال، ج ۸، ص ۳۷۸٫
[۳۶] بحارالانوار، ج ۸۹، ص ۲۰۱٫
[۳۷] وسائل الشيعه، ج ۵، ص ۴۰٫
منبع : تفسیر نور، ج ۱۰، ص ۳۷



دسته بندی مطلب : سایر
برچسب ها :
درباره ما

نماز آرام بخش ترین معجون هستی است که روان آدمیان را مشحون از صلابت و رضا می کند. نماز گواراترین شربت آسمانی است که هیچ مائده ای با آن برابری نمی کند. نماز سبزینه ی نیاز است و آبرو که در آن ذره ای از خلش و خفت وجود ندارد. و در یک کلام نماز تابش آفتاب جمال خدا بر کویر هیات انسانی است.

ذکر امروز

آیه امروز
اوقات شرعی

جشنواره نماز