زندگي انسان پیوسته آماج مشکلات، گرفتاري‌ها و درماندگي‌هاست. اين مشکلات، در زندگي مدرن فراوان‌تر، پيچيده‌تر و آزاردهنده­ تر شده است. متخصصان برای بالا بردن ظرفیت انسان در مقابل مشکلات و گرفتاری‌ها راه‌هاي بسیاری را پیشنهاد می­ کنند. يکي از دسترس‌‌ پذيرترين راه ها براي جوامع ديني، مناسک و اعمال عبادي و معنوي است. “کليفورد گيرتز” جامعه­شناس، اسلام‌ پژوه و نظريه ­پرداز فرهنگی بعد از مطالعات و مشاهدات فراواني که در مراکش و اندونزي روي مسلمانان انجام داد، به اين نتيجه رهنمون شد که دين، تبيين‌هاي نهايي درباره جهان را برعهده دارد؛ يعني دين تلاش مي‌کند که يک معناي نهايي و يك هدف نظم­ دهنده بزرگ براي جهان معرفي کند.[۱]

از نظر گيرتز اين عملکردِ دين توجيه روان‌شناختي دارد و به علاقه‌ مندي انسان به سامانمندي جهان بازمي‌گردد. از سویی انسان علاقه دارد جهان را منظم ببيند و ازسوي ديگر رويدادهاي شگفت‌ آور و نابهنجاري وجود دارد که با وسايل طبيعي قابل تبيين نيستند. رخدادهایي چون مرگ، خواب و خيال، بلاهاي طبيعي، رنج و شُرور، و توفيق شَروران و محنت نيکان از اين جمله­ اند. دين سعي مي‌کند تجربه‌هاي تلخ زندگي و رخدادهاي نابهنجار را که به بي‌سر و ساماني جهان دامن مي‌زند، معنادار و توجيه‌ پذير سازد.[۲]

این برداشت از دين و باورهاي ديني و اعمال و رفتار مذهبي، برداشتی درست و مطابق شواهد ديني است. خداوند در سورۀ بقره به مؤمنان امر فرموده که هنگام مشکلات و گرفتاري‌ها به نماز پناه ببرند: “وَاسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلاةِ.[۳] کمترین درجة معناي آيه اين است که هنگام گرفتاري‌ها نماز بخوانيد. گويا نماز گزاردن در آسان­ سازي و رفع مشکلات نقش دارد. مقارنت نماز و صبر در آیه نشان مي‌دهد که افراد براي کاهش آسيب‌ هاي مشکلات بايد آستانۀ تحمل خود را بالا ببرند. از امام صادق(ع) نقل شده است: “هرگاه غمي از غم‌هاي عالم دامن‌گيرتان شد وضو بگيريد و به مسجد برويد؛ دو رکعت نماز بخوانيد و دعا کنيد”.[۴] روايات ديگري نيز وارد شده که در آن به نقش نماز در رفع غم‌ها و گرفتاري‌ها اشاره شده است.[۵]

“نورمن وينسنت گريسي” به‌ نيکويي يادآوري کرده است: “دعا و نماز، بزرگ­ترين نيرويي است كه براي مبارزه با دشواري­هاي زندگي روزانه و به­­ دست آوردن آرامش روحي، شناخته شده است. گفت‌وگو با خدا، بايد عادت هميشگي انسان شود؛ نه اينكه چون درماندگي به نهايت رسيد، رو به خدا كنيم… نخستين قاعدة دعا و نيايش، آن است كه ضمير ما را آرام مي‌كند و قلب دردناك ما را شفا مي‌بخشد، و در كاري كه در پيش داريم بصيرت و روشني فراهم مي‌آورد.[۶]

بنابراین نماز و نيايش، عامل سازنده­ اي است كه مقاومت و ايستادگي انسان را در نشيب و فرازهاي زندگي، حفظ مي‌كند و نمازگزار را در هر خير و شري و در هر اقبال و ادباري محافظت می‌ نماید. ساده‌ترين تحليل اين مدعا اين است که نمازگزار در مشکلاتش به خداوند اتکا مي‌کند و او را در گرفتاري‌های خود سهيم مي‌شمارد؛ درحالي‌که انسان محروم از نماز و دعا هنگام بروز مشكلات، خود را تنها مي­ بينيد. لذا در دعا نوعي رابطۀ عاطفي بين انسان و خداوند بر قرار مي‌شود كه اين خود عاملي براي برون‌ ريزي عاطفي در فرد مي‌شود.[۷]

هادی عجمی

پی نوشت :
[۱] . دانیل پالس، هفت نظریه در باب دین، ص۳۴۵٫
[۲] . ر.ک: ملکم همیلتون، جامعه‌شناسی دین، ص۲۶۷ـ۲۶۹٫
[۳]. بقره: ۴۵٫
[۴]. شیخ حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۵، ص۲۶۴٫
[۵]. همچون: صلاة اللیل… تذهب بالهم (همان، ص ۲۷۲).
[۶]. علی شجاعی، سلامت روان در پرتو نماز، ص۶۲٫
[۷]. محسن عباس‌نژاد، راهنمای پژوهش در قرآن و علوم روز، ص۱۹۱٫



دسته بندی مطلب : مقالات
برچسب ها : , , , , ,
درباره ما

نماز آرام بخش ترین معجون هستی است که روان آدمیان را مشحون از صلابت و رضا می کند. نماز گواراترین شربت آسمانی است که هیچ مائده ای با آن برابری نمی کند. نماز سبزینه ی نیاز است و آبرو که در آن ذره ای از خلش و خفت وجود ندارد. و در یک کلام نماز تابش آفتاب جمال خدا بر کویر هیات انسانی است.

ذکر امروز

آیه امروز
اوقات شرعی

جشنواره نماز