با توجه به این كه شیعیان معمولا نماز را در سه وعده (صبح، ظهر و مغرب) به جا میآورند، آیا برای این كار مستندات قرآنی وجود دارد؟ علت جدا جدا نماز خواندن اهل سنت چیست؟

گرچه خواندن نماز در پنج نوبت (ظهر، عصر، مغرب، عشاء و صبح) امری مستحب و بهره مندی از ثواب اول وقت و فضیلت وقت خاص را به دنبال دارد؛ ولی خواندن نماز در سه وعده نیز با آیات قرآن كریم تعارض ندارد.

اصولاً آیاتی كه به اوقات نماز اشاره دارد در هیچ كدام به جزئیات به طور كامل و پنج وعده بودن تصریح نشده است. خداوند متعال میفرماید: «اَقِمِ الصَّلوةَ لِدُلوكِ الشَّمسِ اِلی غَسَقِ الَّیلِ وقُرءانَ الفَجرِ اِنَّ قُرءانَ الفَجرِ كانَ مَشهودا؛ (اسراء،۷۸) نماز را از زوال خورشید تا نهایت تاریكی شب [نیمه شب] بر پادار، و همچنین قرآن فجر [نماز صبح] را، چرا كه قرآن فجر مورد مشاهده [فرشتگان شب و روز] است.» (۱)

در جایی دیگر میفرماید: «واَقِمِ الصَّلوةَ طَرَفَیِ النَّهارِ وزُلَفـًا مِنَ الَّیلِ اِنَّ الحَسَنـتِ یذهِبنَ السَّیـاتِ ذلِكَ ذِكری لِلذّاكِرین؛ (هود،۱۱۴) نماز را در دو طرف روز و اوائل شب برپادار، چرا كه حسنات، سیئات [و آثار آنهارا] بر طرف میسازند، این تذكری است برای آنهاكه اهل تذكرند.» (۲) بنابراین، در آیات مذكور كه درباره اوقات نماز می باشد، به پنج وعده بودن نماز، تصریحی نشده است، تا با سنت پیامبر اكرم(صلی الله علیه وآله) (نماز در سه وعده) تعارضی داشته باشد. تردیدی نیست كه جزئیات اوقات نمازهای پنجگانه، در قرآن بیان نشده؛ بلكه بیان جزئیات و شرح آن به پیامبر اكرم(صلی الله علیه وآله) و امامان معصوم(علیهم السلام) سپرده شده است؛ به همین جهت آیات قرآن در كنار روایاتی كه از آن بزرگواران به دست ما میرسد، زمان نمازهای پنج گانه را به طور دقیق مشخص میكند چنان كه امام صادق(علیه السلام) در ذیل آیه ۷۸ سوره اسراء میفرماید: «خداوند [در آیه مذكور] چهار نماز را واجب كرده، در قسمتی از زمان كه ابتداء آن اول ظهر و انتهایش نصف شب است، دو نماز از ظهر تا غروب و دو نماز از اول غروب آفتاب تا نصف شب كه هر كدام یكی از قبل از دیگری است.» (۳) و فقها و مجتهدان براساس آیات و روایات موجود، زمان و اوقات نمازها را بیان میكنند(۴). در منابع اهل تسنن هم خواندن نمازهای پنجگانه در سه وعده مورد تأیید قرار گرفته است(۵).

دلیل ما بر جواز جمع میان دو نماز، احادیثی است كه از پیشوای ششم حضرت امام صادق(علیه السلام) (۶) نقل شده است، ولی باید توجه داشت كه نه تنها محدثان شیعه، بلكه محدثان اهل سنت نیز روایات مربوط به جواز جمع میان نمازها را ـ حتی مواقعی كه عذری در پیش نیست ـ از پیامبر اكرم(صلی الله علیه وآله وسلم) نقل كرده اند.

امروزه نیز در بین شیعیان، افرادی هستند كه به استحباب عمل كرده، نمازها را جداگانه میخوانند، ولی وضع زندگی طوری است كه برای همه مراعات این استحباب موجب مشقت شده است و چه بسا سبب می شود كه گروهی از انجام اصل نماز سرباز زنند، در این موقع با الهام گرفتن از راهنمایی خود پیامبر(صلی الله علیه وآله وسلم) میتوان برای مراعات «اهم» مسئله تفریق را ترك نمود؛ چنان كه بسیاری از فقهای اهل تسنن همین نظر را دارند، ولی به ملاحظاتی از اظهار نظر خودداری میكنند. از طرف دیگر، چه اشكال دارد كه با توجه به روایات جواز جمع بین نمازها، كسی از روی راحتی آن نمازها را (ظهر و عصر و یا مغرب و عشا) به صورت جمع بخواند (۷).

در روایات شیعه و اهل تسنن نیز آمده است كه پیامبر(صلی الله علیه وآله وسلم) گاهی جمع بین دو نماز (ظهر و عصر و همچنین مغرب و عشا) میكرد و گاهی جدا جدا میخواند؛ چنان كه «صحیح بخاری» (یكی از كتابهای مهم اهل سنت) روایتی از ابن عباس نقل میكند كه: «پیامبر(صلی الله علیه وآله وسلم) در مدینه هشت ركعت نماز ظهر و عصر و همچنین هفت ركعت نماز مغرب و عشا را با هم میخواندند،(۸) ولی اهل سنت میگویند با هم خواندن دو نماز مربوط به موقع باران (كه دوبار حاضرشدن برای نماز مشكل است) و یا مسافرت و یا جایی است كه انسان عذر داشته باشد (۹).

————————————————————————-
۱٫ ر.ك: الدرالمنثور، جلال الدین سیوطی، ج ۵، ص ۲۸۰ـ۲۸۲، داراحیاء التراث العربی، بیروت.
۲٫ ر.ك: نمونه، آیت اللّه مكارم شیرازی و دیگران، ج ۱۲، ص ۲۲۱؛ ج ۹، ص ۲۶۵، دارالكتب الاسلامیة، تهران.
۳٫ ر.ك: مجمع البیان، طبرسی، ج ۴، ص ۸۶ ـ ۸۸، دارالمكتبة الحیاة، بیروت.
۴٫ ر.ك: المیزان، علامه طباطبایی(رحمه الله) ج ۱۱، ص ۵۸ ـ ۵۹؛ ج ۱۳، ص ۱۷۴ ـ ۱۷۵، انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم / عروة الوثقی، سیدمحمد كاظم طباطبایی، یزدی، ج ۱، باب اوقات نماز، مسأله ۲ و ۱۰، انتشارات اسلامی، وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
۵٫ ر.ك: بدایة المجتهد و نهایة المقتصد، ابن رشد الحفید، ج ۱، ص ۸۳، دارالفكر، بیروت / المغنی، عبدالله بن قدامه، ج ۱، ص ۴۰۴ـ۴۰۵، دراالكتاب العربی، بیروت.
۶٫ شیخ حر عاملی، وسائل الشیعه، كتاب صلاة، باب مربوط به وقت نماز، باب ۳۲ و ۳۳٫
۷٫ ر.ك: همان، تفسیر نمونه، ج۹، ص۲۶۷؛ ج۱۲، ص۲۲۱؛ ج۱۶، ص۳۸۳، ناصر مكارم شیرازی و جعفر سبحانی، پرسشها و پاسخهای مذهبی، ص۶۳٫
۸٫ از علمای اهل سنت احمد صدیق غماری نویسنده كتاب «إزالة الخطر عمن یجمع بین الصلاتین فی الحضر» در جمع غیر مسافر موافق شیعه امامیه است. ر.ك: محمد جواد مغنیه، الفقه علیالمذاهب الخمسه، ترجمهكاظم پورجوادی، ص۷۷٫
۹٫ ر.ك: بنیهاشمی، توضیحالمسائل مراجع، ج۱، ص۴۲۴ و ۴۲۸، مسئله ۷۳۱ و ۷۳۶؛ رساله امام خمینی



دسته بندی مطلب : پرسمان
برچسب ها :
درباره ما

نماز آرام بخش ترین معجون هستی است که روان آدمیان را مشحون از صلابت و رضا می کند. نماز گواراترین شربت آسمانی است که هیچ مائده ای با آن برابری نمی کند. نماز سبزینه ی نیاز است و آبرو که در آن ذره ای از خلش و خفت وجود ندارد. و در یک کلام نماز تابش آفتاب جمال خدا بر کویر هیات انسانی است.

ذکر امروز

آیه امروز
اوقات شرعی

جشنواره نماز