دوشنبه ۸ آبان ۱۳۹۶

غير از شرايط صحّت و قبول عبادات، اموري هم جزء شرايط كمال عبادت است. اين شرايط، نشان دهنده ارزش والاتر و محتواي بهتر و تأثير بيشتر عبادات است. شرايط كمال عبادات ، از اين قرار است :

۱٫ مشكل تر باشد

انجام كارها و عبادات آسان، از همه كس بر مي آيد، ولي عباداتي كه دشوارتر است و همّت و اراده و رنج بيشتري لازم دارد، با ارزش تر و به كمال نزديك تر است. قرآن، از كساني كه در دوران سختي، پيامبر خدا را ياري و پيروي كردند ستايش مي كند.[۱] امام مجتبي ـ عليه السّلام ـ با آنكه مركب سواري داشت، ولي پياده به سفر حج مي رفت تا پاداش بيشتري داشته باشد. قرآن، از نماز شب خواناني تمجيد مي كند كه خود را از بستر نرم و گرم جدا كرده به نيايش و نماز مي پردازند.[۲]

علي ـ عليه السّلام ـ فرموده است: «اَفْضَلُ الاعمالِ ما اَكْرَهْتَ نَفْسَكَ عَلَيهِ»[۳]

برترين كارها آن است كه خود را بر انجام آن وادار كني.

قرآن، پاداش و مقام مجاهدان بزرگ و سخت كوش را برتر دانسته و مي فرمايد: «فَضَّلَ اللَّهُ الْمجاهِدِينَ عَلَى الْقاعِدِينَ أَجْراً عَظِيماً»[۴]

۲٫ مهم تر باشد

در انجام كارها، رعايت «اهم و مهّم»، نشان عقل و عاقبت انديشي و مصلحت شناسي است و اسلام، در كارها به آنچه كه لازم تر و مفيدتر و مهم تر است تشويق مي كند، چه در آموختن، چه در عبادت، چه در انفاق.

پيامبر اسلام فرموده است: «لا صَدَقَهَ وَ ذُورَحِمٍ مُحتاج»[۵]

با وجود بستگان نيازمند، انفاق و كمك به ديگران بي ارزش است.

و علي ـ عليه السّلام ـ مي فرمايد: «لا قُربَه بِالنَوافِلِ اِذا اَضرَّتْ بِالْفَرائِضِ»[۶]

هر گاه نمازهاي مستحب، به نمازهاي واجب ضرر برساند، آنگونه عبادت، موجب قرب به خدا نخواهد بود.

۳٫ اثرش پايدارتر باشد

بركت، آثار فراوان و فوايد ماندگار يك عمل و انسان است. كاري و عبادتي صفت كمال دارد كه آثار آن زودگذر و ناپايدار نباشد.

علي ـ عليه السّلام ـ مي فرمايد: « رُتَّ يسيرٍ اَنْميمِنْ كَثيرٍ»[۷]

چه بسا كارهاي كم و ناچيز، كه از كارهاي بسيار، رشد و نموّ بيشتري دارد. برخي از تأليفات و اقدامات شايسته و مراكز خدماتي به اندازه اي خير و بركت و آثار وجودي دارد كه بسياري از آثار و نوشته ها و اعمال، فاقد آن است.

پس بركت نيز يكي از شرايط كمال عبادات است.

۴٫ در خطّ پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ باشد

كمال عبادات و اعمال، آن است كه در مسير و خط سنّت و سيره پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ و اولياء دين باشد، نه بر اساس تشريفات يا سنّت هاي موروثي از نياكان يا محيط و خواسته مردم. عبادت، هر چه به روش معصومين ـ عليهم السّلام ـ نزديك تر باشد ارزشمندتر است.

۵٫ سبقت داشته باشد

در عبادات و كارهاي نيك، سابقه ارزش دارد و پيشتازي به اين گونه امور، ملاك كمال است. قرآن، به طور مكرّر، فرمانِ «سارعوا» و «سابقوا» دارد. در جايي مي فرمايد: «لا يسْتَوِي مِنْكُمْ مَنْ أَنْفَقَ مِنْ قَبْلِ الْفَتْحِ وَ قاتَلَ أُولئِكَ أَعْظَمُ دَرَجَهً مِنَ الَّذِينَ أَنْفَقُوا مِنْ بَعْدُ وَ قاتَلُوا وَ كُلاًّ وَعَدَ اللَّهُ الْحُسْنى»[۸]

مسلماناني كه پيش از فتح مك، انفاق و جهاد كردند، پاداش بيشتري دارند از آنان كه پس از فتح مكه انفاق و مبارزه كردند. گر چه خداوند به هر دو گروه، وعده پاداش داده است.

پس سبقت در كارهاي شايسته (انفاق و جهاد) از ملاك هاي كمال است. در حديثي مي خوانيم، علي ـ عليه السّلام ـ فرمود:«لا يتمّ المعروفُ الّا بثلاثِ خصالٍ: تَعْجيله وَ تَصْغيرهُ وَ سترهُ»[۹] كار خير، زماني ارزش بيشتر دارد كه هم زودتر انجام گيرد، هم انجام دهنده آن را كوچك پندارد (و به آن مغرور نشود) و هم پنهاني و دور از تظاهر انجام گيرد.

از اين رو، بهترين نماز، نماز اوّل وقت است و هر چه از اوّل وقت دورتر شود، فضيلتش كمتر مي شود. در اذان كه شعار رسمي ماست، مي گوييم: «حَي عَلَي الصَّلاهِ، حَي الْفَلاحِ، حَي عَلي خَير الْعَمَلِ». به سوي نماز و رستگاري و بهترين كارها بشتاب …!

۶٫ در شرايط دشوار انجام شود

كار نيك و عبادتي كه در شرايط سلطه ستم و طاغوت ها انجام گيرد، چون فداكاري بيشتري مي خواهد و تأثير فراوان تر دارد، ارزشمندتر است. آنجا كه فشارهاي محيط بيرون و غرائز درون، دست به دست مي دهد تا مانع عبادت و عبوديت شود، غلبه بر اين فشارها و پرستش خدا، ارزش و كمال است.
قرآن در ستايش از مؤمنان راستين مي گويد: «وَ لا يخافُونَ لَوْمَهَ لائِمٍ»[۱۰]

در راه خدا از ملامت هيچ ملامتگري هراس ندارند.

در جاي ديگر مي فرمايد: «الَّذِينَ يبَلِّغُونَ رِسالاتِ اللَّهِ وَ يخْشَوْنَهُ وَ لا يخْشَوْنَ أَحَداً إِلاَّ اللَّهَ»[۱۱] آنان، پيام هاي الهي را مي رسانند و از او مي ترسند و از احدي جز خداوند نمي ترسند.

آري … آنان كه در محيط فاسد و سلطه ظالم، خود و دين خود را حفظ مي كنند (مانند همسر فرعون) از مقام بالاتري برخودارند.

۷٫ نشاط و دوام داشته باشد

بي نشاطي در عبادت، نشانه اي از انفاق است. قرآن منافقان را چنين توصيف مي كند كه وقتي به نماز مي ايستند، نشاط ندارند.[۱۲] در مقابل، نشاط بندگي، ارزش است و نيز تداوم عبادت، كمال آفرين است. در احاديث، اعمال اندكي كه پيوسته و مستمر باشد، بهتر از عبادت زياد ولي همراه با تنبلي و ملامت و رها كردن به شمار آمده است. قرآن وعده پاداش ها و بهره مندي هاي زياد در علم و فكر و … به كساني داده كه در طريقت اسلام، پايدار باشند: « وَ أَنْ لَوِ اسْتَقامُوا عَلَى الطَّرِيقَهِ لَأَسْقَيناهُمْ ماءً غَدَقاً»[۱۳]

۸٫ عبادت خود را بزرگ نشمارد

انسان هاي مغرور، عبادت خود را بزرگ و مهم مي بينند و از اين راه، دچار تباهي اعمال مي شوند. شرط كمال عبادت آن است كه عابد، عباداتش را زياد نبيند و مغرور نشود.

اما سجّاد در دعاي «مكارم الاخلاق» از خداوند چنين مي طلبد:

«اللّهّمَّ عَبَّدْني لَكَ و لاتُفْسِدْ عبادَتي بالعُجْبِ» خدايا به من توفيق عبادت بده و عبادتم را با «عجب» تباه مساز.

احاديث بسياري به اين مضمون است كه انسان عبادات و كارهاي نيك خود را بزرگ نشمارد. خداوند در قرآن، از عبادت و تسبيح بسيار فرشتگان و ذكر دائمي آنان ياد مي كند.[۱۴] شايد به اين جهت كه بندگان روي زمين، مغرور چند ركعت نماز و عبادت خود نشوند.

۹٫ با بصيرت باشد

آگاهي عميق و بصيرت و انديشه در دين، رمز ارزشمندي كارها و عبادات است و بدون آن عمل، فاقد ارزش لازم است.

[۱] . سوره توبه، آيه ۱۱۷٫
[۲] . سوره سجده، آيه ۱۵٫
[۳] . قصارالجمل، ج ۲، ص ۷۴٫
[۴] . سوره نساء، آيه ۹۵٫
[۵] . نهج الفصاحه، ۵۲۲٫
[۶] . الحياه، ج ۱، ص ۳۱۸٫
[۷] . نهج البلاغه، وصيت ۳۱٫
[۸] . سوره حديد، آيه ۱۰٫
[۹] . قصارالجمل، ج ۲، ص ۳۰٫
[۱۰] . سوره مائده، آيه ۵۴٫
[۱۱] . سوره احزاب، آيه ۳۹٫
[۱۲] . سوره نساء، آيه ۱۴۲٫
[۱۳] . سوره جن، آيه ۱۶٫
[۱۴] . سوره انبياء، آيه ۲۰٫
محسن قرائتي ـ پرتوي ازاسرارنماز، ص۵۵



دسته بندی مطلب : عبادت در فرهنگ
برچسب ها :
درباره ما

نماز آرام بخش ترین معجون هستی است که روان آدمیان را مشحون از صلابت و رضا می کند. نماز گواراترین شربت آسمانی است که هیچ مائده ای با آن برابری نمی کند. نماز سبزینه ی نیاز است و آبرو که در آن ذره ای از خلش و خفت وجود ندارد. و در یک کلام نماز تابش آفتاب جمال خدا بر کویر هیات انسانی است.

ذکر امروز

آیه امروز
اوقات شرعی

جشنواره نماز