چه شده كه در راه خدا، و براي نجات و آزادي مردان و زنان و كودكان محروم و گرفتار، قتال و جهاد نمي‌ كنيد؟!

پيامبر اكرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ فرموند:

من اصبح ولايهتم بامور المسلمين فليس منهم، و من سمع رجلاً ينادي يا للمسلمين فلم يجبه فليس بمسلم.[۱]

هر كس سر از خواب بردارد، و در فكر چاره‌جويي و گره‌گشايي كارهاي مسلمانان نباشد، مسلمان واقعي نيست، و هر كس ناله‏ي مظلومي را بشنود كه مسلمانان را به ياري و كمك خود مي‌ طلبد، و به داد او نرسد، و به او پاسخ مثبت ندهد، و به ياري او نشتابد، مسلمان نيست!

با اين وجود، آيا باز هم مي‌توان گفت، اسلام دستور صبر در برابر ستم مي‌دهد، و طبقه‏ اي را به ناتواني و محروميت دعوت مي‌نمايد؟!

درباره ‏ي كار و فعاليت؛ و بهره برداري از منافع و منابع و مواهب دنيا، عمران و آبادي بخشيدن به زمين، و اساساً تأمين و تنظيم زندگي دنيا، در قرآن مجيد آيات و دستورات فراواني وجود دارد؛ كه به عنوان نمونه قسمتي از آن را اكنون از نظر مي‌گذرانيم:

۱ـ فاذا قضيت الصلاه فانتشروا في الارض، و ابتغوا من فضل اللّه.[۲]

آنگاه كه نماز به پايان رسيد، در زمين پراكنده شويد؛ و از فضل الهي (مال) با تلاش به چنگ آوريد.

۲ـ و جعلنا النهار معاشاً[۳]

روز را براي فعاليت و كسب معاش، و تأمين احتياجات زندگي قرار داديم.

۳ـ و ابتغ فيما اتاك اللّه الدار الاخره، و لا تنس نصيبك من الدنيا[۴]

بوسيله ‏ي آنچه خدا به تو داده، آخرت را طلب كن، و بهره و نصيب خود را هم از دنيا فراموش مكن.

۴ـ و لقد مكناكم في الارض، و جعلنا لكم فيها معايش[۵]

ما شما را در زمين جاي داده و مكنت و قدرت عمل بخشيديم، و در آن براي شما اسباب زندگي را قرار داديم.

۵ـ هو الذي انشأكم من الارض، و استعمر كم فيها[۶]

اوست خدايي كه شما را از زمين پديد آورد، و از شما خواست كه آن را آباد سازيد.

در مورد توزيع و تنظيم مال و ثروت و منافع و مواهب مادي اين جهان نيز؛ در قرآن و روايات اسلامي، دستورات و قواعد فراواني وجود دارد، و براي اين كه باز هم حق طبقات محروم و زحمتكش جامعه از بين نرود، در اسلام احتكار، اسراف، اتراف، اجحاف و تجاوز و حق كشي‏ها و نابساماني‌هايي كه موجب تضييع حقوق ديگران شود جلوگيري شديد به عمل آمده است.

ميانه روي در عبادت

چنانكه افراط و تفريط؛ و تند و كند روي، در بسياري از امور، مورد انكار و انزجار قرار گرفته، در عبادت نيز از افراط كه انسان را به ورطه‌ي خطر مي‌كشاند، و از تفريط كه وي را از كاروان معنويت عقب مي‌اندازد، نهي گرديده، و به جاي آن اقتصاد و ميانه روي مورد سفارش و ستايش قرار گرفته است. بدين مناسبت پيامبر گرامي اسلام مي‌فرمايد: «احكام اين دين متين استوار است، بنابراين با مدارا و ملايمت در راه آن سير كنيد، و عبادت خدا را بر بندگان تحميل ننماييد؛ كه همچون سوار وامانده، نه به مقصد مي‌رسيد، و نه براي شما قوّت و قدرتي مي‌ماند!».

امام صادق ـ عليه السلام ـ مي‌فرمايد: «عبادت را با اكراه و اجبار بر خود تحميل نكنيد».[۷]

در بيان ديگر فرموده است: «من جوان بودم، و در حال طواف تلاش و فعاليت زياد داشتم، به طوري كه عرق از سر و رويم مي‌ريخت؛ آنگاه پدرم به من برخورد كرد و فرمود: خدا اگر بخواهد بنده‏اي را داخل بهشت كند، باعمال اندك او هم راضي مي‌گردد.»[۸]

پيامبر عاليقدر اسلام مي‌فرمود: «من براي شريعت سهل و آسان برگزيده شده‏ام»[۹]

باري؛ چنانكه از افراط و تندروي در عبادات جلوگيري به عمل آمده، و از اينكه افراد يكسره به جنبه‌ي معنويات و رهبانيت بپردازند نهي گرديده، همان طور از اينكه افراد وظايف عبادي و معنوي خود را هم به طور كلي كنار بگذارند، و فقط دنيا و منافع آنرا هدف و محبوب و معبود خويش قرار دهند، سر زنش و تنّفر به عمل آمده و از نظر پيشوايان اسلام چنين افرادي (خود باختگان و تاركين معنويات) ملعون و منفور شناخته شده‏اند. امام صادق ـ عليه السلام ـ مي‏فرمايند:

ملعون ملعون… من عبد الدينار و الدرهم.[۱۰]

كسيكه درهم و دينار را مورد پرستش خود قرار دهد؛ (و به خاطر آن خضوع و كرنش كند، چنانكه مقابل خدا ركوع و سجده مي‏كند) معلون است، ملعون است.

نه رهبانيت، نه تجمل زياد

براي بيان اين معني و مطالب بالا، داستان علي ـ عليه السلام ـ را با دو برادر بصري، مي‌توان شاهد آورد، زيرا آن داستان گوياي اين حقيقت است، كه هم زياده‌روي در امور مادّي و دنيوي مذموم و ناپسند است، و هم كناره‏گيري از دنيا و انتخاب رهبانيت و افراط در عبادت.

داستان چنين است كه، علي ـ عليه السلام ـ پس از پايان «جنگ جمل» وارد بصره شد، و در يكي از روزهاي اقامت خود، به عيادت يكي از ياران خود به نام «علاء بن زياد حارثي» رفت.

امام وقتي خانه‏ي وسيع و مجلّل علاء را ديد، شگفت‌مندانه فرمود: اين خانه با اين وسعت و بزرگي براي دنياي تو به چه كار مي‌خورد؟ در صورتي كه در آخرت به چنين خانه ‏اي محتاج‌تري، در حالي كه اگر بخواهي مي‏تواني بوسيله ي اين خانه ي وسيع، مهمان‌ نوازي كني، صله‏ ي رحم نمايي، و در اين خانه حقوق مسلمان را بپردازي، تا بدين وسيله به خانه‏ ي وسيع آخرت دست يابي.

آنگاه علاء از برادرش «عاصم» كه لباس كهنه پوشيده، و به انزوا خزيده بود، در حضور علي شكايت كرد، كه به دستور حضرت او را حاضر نمودند، و حضرت او را اين طور مورد ملامت قرار داد:

اي دشمن جان خويش! شيطان بر تو مسلط شده و عقل تو را ربوده است. چرا به زن و فرزند خود رحم نكردي؟ آيا مي‏پنداري خدايي كه نعمت‏هاي پاكيزه‏ي دنيا را براي تو حلال كرده؛ كراهت دارد كه تو از آن بهره‏مند شوي؟[۱۱]

اما عاصم، بياني دارد كه مي‏خواهد وضع خود را با زندگي علي ـ عليه السلام ـ از نظر خوراك و لباس و عبادت مقايسه كند، كه حضرت او را متوجه اين اشتباه بزرگ مي‏كند و مي‏فرمايد: حساب من از تو جداست، زيرا:

ان اللّه تعالي فرض علي ائمه الحق ان يقدروا انفسهم بضعفه الناس، كيلا يتبيغ بالفقير فقره.

خداي متعال بر پيشوايان حق مقرر فرموده، كه ضعيف‏ترين افراد ملت خويش را مقياس زندگي شخصي قرار دهند؛ و آن طور زندگي كنند، كه تهي‌ دست‏ ترين مردم سختي فقر را بتوانند تحمّل كنند.[۱۲]

علي ـ عليه السلام ـ با اين بيان از طرفي رهبانيت و كناره‏گيري از اجتماع و مسئوليت‏ هاي زندگي را ممنوع و مذموم معرفي كرده، و از طرف ديگر راه بهره برداري از دنيا و مواهب آن را، و اين كه خانه و دارايي دنيا چگونه مي‌تواند وسيله‏ ي تحصيل خانه‏ي آخرت و وسيله‏ ي خير و سعادت اين جهان و جهان آخرت قرار گيرد بيان فرموده است.

بنابراين؛ يك مسلمان پيرو اهلبيت ـ عليهم السلام ـ هم بايد از مواهب و نعمت‏ هاي دنيا بهره برداي نمايد، و هم به وسيله‏ ي مال و ثروتي كه در اختيار دارد آخرت و مقام معنوي خويش را فراهم نمايد.

[۱] . اصول كافي، ج۲، ص۱۶۴٫
[۲] . جمعه/۱۰٫
[۳] . نباء/۱۱٫
[۴] . قصص/۷۷٫
[۵] . اعراف/۱۰٫
[۶] . هود/۶۱؛ به اثر ديگر مؤلف، طرح‌هايي از اقتصاد اسلامي مراجعه فرماييد.
[۷] . اصول كافي، ج۲، ص۸۶٫
[۸] . همان
[۹] . العباده في الاسلام، ص۱۸۸٫
[۱۰] . اصول كافي، ج۱، ص۱۷۰٫
[۱۱] . شرح نهج البلاغه، ابن ابي الحديد، ج۱۱، ص۳۲٫
[۱۲] . نهج البلاغه، خ۲۰۰، ص۶۶۳٫
احمد صادقي اردستاني ـ عبادت در اسلام، ص ۱۴۷



دسته بندی مطلب : عبادت در فرهنگ
برچسب ها :
درباره ما

نماز آرام بخش ترین معجون هستی است که روان آدمیان را مشحون از صلابت و رضا می کند. نماز گواراترین شربت آسمانی است که هیچ مائده ای با آن برابری نمی کند. نماز سبزینه ی نیاز است و آبرو که در آن ذره ای از خلش و خفت وجود ندارد. و در یک کلام نماز تابش آفتاب جمال خدا بر کویر هیات انسانی است.

ذکر امروز

آیه امروز
اوقات شرعی

جشنواره نماز