پنج شنبه ۱ تیر ۱۳۹۶

تعقیبات نماز، تعقیب، در لغت به معنای زرد شدن میوه‌ی عرفج، و از پی کسی در آمدن، و در یکسال دوبار به جنگ کفار رفتن، و در تلاش برای بدست آوردن چیزی آمد و شد نمودن و کاری را دوبار انجام دادن می‌باشد، و تعقیب نماز: پرداختن به ذکر و دعا و تلاوت قرآن، و گریستن از خوف خدا، و تفکر در آیات و نشانه‌های قدرت و عظمت الهی است. و آن از سنتهای مهم است که مورد توصیه و تأکید بزرگان دین قرار گرفته، و در تفسیر قول خدای تعالی: «فَإِذَا فَرَغْتَ فَانصَبْ، وَإِلَى‌ رَبِّكَ فَارْغَب» (انشراح، ۷، ۸) از امام باقر و امام صادق (علیهما‌السلام) در معنای آیه روایت شده که فرمودند: «پس چون از نماز واجب فراغت یافتی در عبادت و دعا بکوش، و خودت را به رنج انداز، و به خدایت رغبت جوی که حاجتت را عطا می‌کند». و در حدیثی از امام صادق (علیه‌السلام) آمده که فرمود: «تعقیب خواندن، از سفرهای دور و دراز رفتن، در طلب روزی مؤثرتر است». شیوه‌ی پیغمبر و ائمه‌ی اطهار و اصحاب گرامی ایشان (علیه‌السلام) چنین بوده که بر تعقیبات نماز مواظبت و اهتمام داشتند.

آداب تعقیب:
در احادیث و کلمات علمای بزرگ، آدابی برای تعقیب ذکر شده، که قسمتی از آنها را به اختصار می‌آوریم: ۱) توجه قلبی و تمرکز فکری به سوی خداوند متعال، تا هنگام تعقیب ذکر و دعا، لقلقه‌ی زبان نباشد؛ ۲) به حال تشهد بنشیند، بلکه عده‌ای از اهل لغت گفته‌اند تعقیب عبارت است از نشستن بعد از نماز برای دعا و غیره، ولی بسیاری از فقها نشستن را از آداب تعقیب و شرط کمال آن می‌دانند، بنابراین هرگاه بعد از نماز به حال ایستادن یا راه رفتن یا سواره مثلاً به دعا و ذکر بپردازد، ثواب تعقیب را دارد، گرچه شرط کمال آن را رعایت ننموده است؛ ۳) پیش از تعقیب و هنگام اشتغال به آن با کسی سخن نگوید، تا تعقیب کاملاً به نماز متصل باشد؛ ۴) در موقع تعقیب – مانند حال نماز – با طهارت باشد بلکه در بعضی از احادیث آمده که باقی ماندن بر طهارت ثواب تعقیب دارد؛ ۵) روی از قبله نگرداند؛ ۶) از جای نماز خود کنار نرود، بخصوص در نماز صبح که مستحب است تا طلوع خورشید در جای خود بنشیند.

تعقیب شامل مطلق ذکر و دعا و تضرع به درگاه الهی است، و شخص می‌تواند به هر زبان دعا کند، و از خداوند حاجت بخواهد، ولی بهتر است دعاهایی بخواند که از پیشوایان دین وارد شده که متضمن معانی بلند خداشناسی و معارف دینی، و توجه به امور اجتماعی و حقوق فقرا، و اظهار ولایت نسبت به بزرگان دین، و بیزاری از دشمنان حق، و جز آن می‌باشد. مطالبی که در روایات و ادعیه به طور کلی به عنوان تعقیب آمده بدین شرح است:

۱) تکبیر و تسبیح و تحمید: پس از سلام نماز، سه تکبیر گفته می‌شود که بعض عوام آن را جزء نماز دانند (شرح لمعه، ۱۲۱/۱؛ اسرارالحکم، ۵۳۹/۲) سپس بهترین تعقیبات گفتن تسبیحات حضرت زهرا (علیهاالسلام) است که در روایات بسیار تأکید شده است (تسبیحات حضرت زهرا)؛

۲) اقرار به وحدانیت خداوند، و نبوت پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم)، و اظهار اعتقاد به اسلام و قرآن و قبله، و پذیرفتن امامت و رهبری ائمه‌ی اطهار (علیهم‌السلام)؛

۳) اظهار بیزاری و برائت از دشمنان دین و ستمگران بزرگ، بخصوص کسانی که سالیانی دراز به تخریب شریعت محمدی کوشیدند، و در دشمنی با اولیای خدا اصرار ورزیدند، مانند بنی‌امیه و قاتلان ائمه‌ی اطهار؛

۴) دعا کردن برای تعجیل فرج حضرت ولی عصر (عجل الله تعالی فرجه الشریف) و ظهور حکومت حقه‌ی آن جناب، که عدل و داد همه جای عالم را فرا گیرد، و بساط ظلم و ستم برچیده شود، این دعا – که در احادیث و ادعیه تأکید شده – مایه‌ی استجابت دعاهای دیگر نیز می‌باشد (مکیال المکارم، ۲/۲ به بعد)؛

۵) درود و صلوات بر پیغمبر اکرم و آل او، بخصوص قبل و بعد از هر دعا؛

۶) دعا و درخواست رستگاری در آخرت و دخول به بهشت، و پناه بردن به خداوند از عذاب دوزخ؛

۷) استغفار و توبه و طلب آمرزش از خداوند و اظهار پشیمانی از گناهان و تصمیم جدی به پرهیز از معصیت؛

۸) خواندن بعضی از آیات و سوره‌های قرآن، بخصوص آیةالکرسی، و آیه‌ی شهدالله و سوره‌های قدر و معوذتین و غیره که در کتب ادعیه و فقه بیان شده است؛

۹) گفتن سی یا چهل یا صد بار تسبیحات اربعه بعد از هر نماز واجب، بخصوص در هنگام سفر بعد از نمازهای دو رکعتی (تسبیحات اربعه). لازم به تذکر است که تعقیب، به نمازهای واجب اختصاص ندارد، بلکه در نمازهای مستحب نیز سزاوار است تعقیباتی به جای آورده شود. البته فضیلت تعقیب بعد از نمازهای واجب بیشتر است، و مایه‌ی کمال و نزدیک شدن آنها به قبولی می‌باشد، چنانکه در حدیثی آمده: «همانا فضیلت دعا بعد از نماز فریضه بر دعا بعد از نماز نافله، همچون برتری نماز فریضه بر نافله است». و نیز تعقیب بعد از نمازهای صبح و عصر تأکید بیشتری شده است. ادعیه و اذکار روایت شده از پیشوایان دین بر دو دسته می‌باشند: الف) تعقیقات مشترکه، این تعقیبات به نماز معینی اختصاص ندارند و بعد از هر نماز می‌توان آنها را انجام داد؛ ب) تعقیبات مختصه، که در خصوص نماز معینی وارد شده‌اند.

منابع:
وسائل الشیعة، ۱۰۱۳/۴ به بعد؛ مستدرک الوسائل، ۳۶۶/۱ به بعد؛ وافی، ۱۱۸/۲؛ بحارالانوار، ۳۱۳/۸۵ به بعد؛ سفینة البحار، ۲۰۸/۲؛ جواهر الکلام، ۳۹۰/۱۰؛ العروة الوثقی، ۷۰۳/۱٫



دسته بندی مطلب : سایر
برچسب ها :
درباره ما

نماز آرام بخش ترین معجون هستی است که روان آدمیان را مشحون از صلابت و رضا می کند. نماز گواراترین شربت آسمانی است که هیچ مائده ای با آن برابری نمی کند. نماز سبزینه ی نیاز است و آبرو که در آن ذره ای از خلش و خفت وجود ندارد. و در یک کلام نماز تابش آفتاب جمال خدا بر کویر هیات انسانی است.

ذکر امروز

آیه امروز
اوقات شرعی

جشنواره نماز